Thế nào là văn hóa Manchester United?
Ngày 29 tháng 10 năm 2005, Man Utd thua thảm Middlesbrough 1-4 trên sân khách. Đội trưởng huyền thoại Roy Keane đã có một phen phát biểu gay gắt trên MUTV, lần lượt 'điểm mặt' màn trình diễn của một loạt đồng đội.
Đoạn phỏng vấn chưa kịp phát sóng đã đến tai HLV Alex Ferguson. Ông lập tức kéo David Gill đến gặp Roy Keane và trao cho anh một thông báo chấm dứt hợp đồng. Ferguson sau này viết trong tự truyện: 'Roy đã vượt giới hạn, vượt giới hạn hoàn toàn... Chúng tôi không còn lựa chọn nào khác. Tôi tuyệt đối không thể mất kiểm soát cục diện. Nếu tôi để chuyện này trôi qua, cách các cầu thủ nhìn tôi sẽ hoàn toàn khác. Tôi phải cho thấy mình có đủ biện pháp cứng rắn để xử lý những vấn đề kiểu này.'
Một thủ lĩnh tinh thần đã gắn bó 12 năm với đội bóng bị sa thải trực tiếp chỉ vì một cuộc phỏng vấn. Đó là văn hóa Man Utd thời Ferguson. Không ai dám chọc giận ông, trừ khi không muốn tiếp tục chơi cho Man Utd. Thành công vĩ đại của Ferguson tại Man Utd khiến không ai ca ngợi ông là một 'huấn luyện viên' giỏi chiến thuật, nhưng tất cả đều khâm phục ông là một 'nhà quản lý' xuất sắc trong quản lý.
Trong Luận ngữ có câu: 'Danh không chính thì lời không thuận, lời không thuận thì việc không thành'. Ở bất kỳ câu lạc bộ nào, uy quyền của huấn luyện viên trưởng đều phải được bảo vệ. Một khi đánh mất nó, sẽ không thể 'danh chính ngôn thuận', và hỗn loạn là kết quả tất yếu.
Nhìn lại thành tích bết bát của Man Utd gần hơn mười năm qua, nguyên nhân được bàn luận theo nhiều cách. Nhiều người quy cho gia đình Glazer hút máu. Nhưng nếu tra kỹ số liệu, từ khi Ferguson nghỉ hưu đến nay, chi tiêu ròng chuyển nhượng của Man Utd còn cao hơn Man City (Man Utd 1,734 tỷ euro, Man City 1,598 tỷ euro), chưa nói đến Liverpool và Arsenal.
Đã tiêu tiền mà suốt thời gian dài không có hiệu quả, vấn đề tất yếu nằm ở quản lý. Luồng gió lệch lạc bắt đầu từ Pogba.
Mùa hè năm 2016, Man Utd mua lại Pogba với mức giá kỷ lục thế giới 89 triệu bảng. Mourinho coi anh là hạt nhân tuyến giữa, nền tảng tương lai, thậm chí còn trao băng đội phó. Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang: thái độ tập luyện lỏng lẻo và sự qua loa trong thực hiện chiến thuật của Pogba khiến Mourinho rất bất mãn. Sự việc tự sướng cười đùa sau khi bị loại khỏi Cúp Liên đoàn năm 2018 khiến mâu thuẫn hoàn toàn công khai.
Đối mặt mâu thuẫn không thể dung hòa giữa hai bên, ban lãnh đạo Man Utd chọn cầu thủ. Mourinho thua Pogba đã tạo tiền lệ cực xấu trong phòng thay đồ Man Utd: cầu thủ có thể lớn hơn huấn luyện viên trưởng. Đây là sự lật đổ hoàn toàn nền văn hóa mà Ferguson đã gây dựng hơn hai mươi năm. Các cầu thủ Man Utd nhận ra rằng chỉ cần giá trị bản thân đủ cao, chỉ cần đủ đông người, họ có thể hạ bệ huấn luyện viên trưởng.
Từ đó, câu lạc bộ này nhiễm 'virus'. Những cựu binh trong đội học theo, khi gặp hoàn cảnh không như ý, điều đầu tiên họ nghĩ không phải là đổ mồ hôi mà là lười biếng tiêu cực, thậm chí công khai chống đối. Hết đời huấn luyện viên này đến đời huấn luyện viên khác vốn không có đủ uy tín, chưa từng một lần 'danh chính ngôn thuận'.
Thời Xuân Thu, quyền thần Lý Khắc nước Tấn giết liền hai vua, rồi đón Di Ngô đang lưu vong về nước. Sau khi lên ngôi, Di Ngô không những không cảm ơn Lý Khắc mà còn ban chết cho ông. Vì Di Ngô hiểu rõ: hôm qua ông ta có thể giết vua cũ, ngày mai cũng có thể giết mình. Bất kể lúc nào, cương thường vua tôi không thể rối loạn.
Nhưng sau khi Solskjær kế nhiệm Mourinho, ông lại ra sức thu phục Pogba. Ngắn hạn, điều đó thật sự giúp ông giữ được ghế huấn luyện viên; nhưng nhìn dài hạn, đó là tự đào mồ chôn mình. Pogba dưới quyền ông càng không biết kiêng dè, trên sân không cố gắng, ngoài sân lại thao túng chuyện chuyển nhượng.
Có tấm gương như vậy, đương nhiên sẽ có người bắt chước. Bailly dám công khai cãi lại Solskjær ngay trước mặt đồng đội, chất vấn vì sao Maguire chứ không phải anh được đá chính.
Trống rách thì ai cũng đánh. Một khi huấn luyện viên trưởng mất uy quyền, cầu thủ không tôn trọng, ban lãnh đạo càng khó tôn trọng. Mùa hè năm 2021, ban lãnh đạo Man Utd nhét Ronaldo vào đội mà không hề hỏi ý kiến Solskjær. Người tốt bụng ấy lại một lần nữa chọn chấp nhận tất cả.
Từ đó Solskjær rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan trong bố trí đội hình: dùng Ronaldo thì không thể tiếp tục chiến thuật pressing; trung thành với ý tưởng của mình thì không chiều được Ronaldo. Ông chỉ có thể dao động giữa hai đầu, cuối cùng mất cả hai. Với trận thua thảm Watford 1-4, ông trở về quê nhà Na Uy.
Rangnick kế nhiệm rõ ràng đã hiểu bài học từ việc Solskjær làm 'người tốt', nên chọn trung thành với ý tưởng của mình. Trong trận derby Manchester, ông đẩy Ronaldo lên ghế dự bị. Pogba còn không chịu nổi, Ronaldo làm sao chịu nổi. Anh trực tiếp vắng mặt buổi họp trước trận, bay về Bồ Đào Nha...
Đối mặt vi phạm kỷ luật nghiêm trọng như vậy, ban lãnh đạo Man Utd không đưa ra bất kỳ hình phạt nào. Rangnick nhanh chóng nhìn rõ tình hình; là một huấn luyện viên tạm quyền, đương nhiên ông không cần tự chuốc lấy khó chịu. Sau khi mùa giải kết thúc, Rangnick chán nản đến mức không làm cả vai trò cố vấn hai năm đã hẹn trước; sống thêm hai năm quan trọng hơn chút tiền lương đó.
Ten Hag có trí khôn kiểu Di Ngô. Ông hiểu rất rõ: không xử lý được 'quyền thần', ghế huấn luyện viên khó yên. Từ cái đầu trọc bóng loáng cũng có thể thấy ông cứng đầu; loại bỏ Ronaldo trở thành ngọn lửa đầu tiên.
Ten Hag 'xảo quyệt' dùng chút mưu nhỏ: một mặt nịnh nọt bằng lời, mặt khác dùng hành động 'khêu gợi' cảm xúc của Ronaldo. Trước tiên để Ronaldo ngồi chết trên ghế dự bị cả trận derby Manchester, rồi sắp xếp cho anh vào sân ở phút bù giờ trận gặp Tottenham. Ronaldo vốn xem lòng tự trọng hơn tất cả quả nhiên tự lao vào bẫy, hằn học bỏ về.
Đối mặt vi phạm kỷ luật nghiêm trọng như vậy, việc xử phạt đương nhiên có danh chính ngôn thuận. Sau khi nhận ra nhất định phải đi, Ronaldo cũng khó nuốt trôi cục tức, lên luôn một cuộc phỏng vấn với Morgan, bêu xấu từ huấn luyện viên đến câu lạc bộ.
Đuổi được Ronaldo, công việc cầm quân của Ten Hag thật sự có một quãng ngày yên ổn. Nhưng sức mạnh của tấm gương là vô hạn. Khi Ten Hag giải thích với truyền thông rằng Sancho bị loại khỏi danh sách vì phong độ tập luyện kém, Sancho dám đáp trả thẳng trên mạng xã hội: 'Tôi tập luyện rất tốt'. Từ đó Sancho chỉ còn được ăn cơm hộp.
Ten Hag không thể nói là không cứng rắn; đây vốn là cơ hội tốt để chỉnh đốn phòng thay đồ Man Utd. Đáng tiếc 'đội quân thân tín' do chính ông mua với giá cao cũng không đủ tranh khí, cuối cùng không trụ nổi áp lực thành tích, công sức đổ sông đổ biển.
Ten Hag đã mở đường, Amorim chỉ cần khâu lại phần cuối. Kỳ chuyển nhượng mùa hè đầu tiên sau khi nhậm chức, ông dứt khoát dọn dẹp 'nhóm quả bom'. Sau khi đuổi Sancho, Rashford, Garnacho, phòng thay đồ Man Utd trở nên trong sạch, nhưng chiến thuật ba hậu vệ cứng nhắc đã chôn vùi Amorim.
Người kế nhiệm ông là một 'người tốt DNA' khác.
Người trước trồng cây, người sau hưởng bóng mát. Hưởng lợi từ môi trường mà Ten Hag và Amorim lần lượt thanh lọc, Carrick sau khi chỉnh lại đội hình nhanh chóng tạo một mạch thắng. Nửa cuối mùa giải trước, Man Utd bừng lên sức sống lành mạnh chưa từng thấy kể từ sau sự kiện Pogba. Trên dưới một lòng, giành vé dự Champions League.
Đáng buồn là Carrick chưa từng giành được sự tôn trọng từ ban lãnh đạo Man Utd về mặt uy tín. Vốn dĩ họ chỉ định dùng ông để chuyển tiếp, nào ngờ thành tích quá tốt; để không đắc tội người hâm mộ, họ đành cắn răng chuyển chính thức cho ông.
Nhưng ban lãnh đạo Man Utd luôn hoài nghi năng lực của Carrick, nên trong đầu tư chuyển nhượng mùa hè cứ ngập ngừng. Không đầu tư thì bị người hâm mộ mắng, đầu tư lại sợ tiền đổ sông. Dùng người thì không nghi, nghi người thì không dùng, đó là kỷ luật sắt trong quản lý.
Trên làm dưới theo, một huấn luyện viên trưởng đến ban lãnh đạo còn không tôn trọng thì cầu thủ đương nhiên nhìn thấy hết. Với khởi đầu tệ hại mùa này, căn bệnh cũ của Man Utd lại tái phát. Sau thêm một trận thua 1-4, với tư cách đội trưởng, Bruno Fernandes rõ ràng cũng muốn 'tri ân' Roy Keane, công khai chất vấn chiến thuật của huấn luyện viên trưởng.
Phạm phải đại kỵ như vậy, cách xử lý Bruno Fernandes sẽ là la bàn đánh giá xu hướng tương lai của Man Utd. Một huấn luyện viên trưởng chao đảo, nay sống mai chết rõ ràng không đủ uy tín để xử lý; vấn đề bị ném về ban lãnh đạo. Nếu ban lãnh đạo buông xuôi hành vi này, hỗn loạn của Man Utd sẽ còn tiếp diễn. Đổi thêm một huấn luyện viên trưởng cũng chỉ là thêm một dòng vào danh sách liệt sĩ.
Không loại bỏ Bruno Fernandes, Man Utd khó vực dậy.Không liên quan chiến thuật, chỉ xét trên phương diện kỷ luật. Dung túng Bruno Fernandes chẳng khác nào năm xưa dung túng Pogba, để lại họa vô cùng. Ngược lại, nếu xử lý đội trưởng bằng bàn tay sắt, đó sẽ là cơ hội cực tốt để kết thúc chu kỳ thất bại bắt đầu từ việc nuông chiều Pogba năm nào.
Carrick hiện tại chẳng qua chỉ đang đếm ngày; ông không xử lý được Bruno Fernandes tức là đã đánh mất thể diện trong phòng thay đồ. Bài độc thoại sáu phút trước trận gặp Bournemouth giống hơn một lời trăn trối 'tiếng kêu bi thương'. Tiếp theo, sẽ không còn nhiều người thật sự quan tâm Carrick còn có thể làm gì. Vấn đề thật sự chưa bao giờ nằm ở huấn luyện viên trưởng.
Tám năm qua, Man Utd không ngừng lặp lại trong cùng một mô thức thất bại. Hết huấn luyện viên này đến huấn luyện viên khác thay nhau như đèn đổi ngôi, có người mềm mỏng, cũng có người sắt đá. Dù các huấn luyện viên chọn thế nào, họ đều không thay đổi được một vấn đề gốc rễ: sự vắng mặt của ban lãnh đạo. Ban lãnh đạo Man Utd là một nhóm người nhát việc, không ai dám đứng ra chịu trách nhiệm. Điều này chủ yếu thể hiện ở hai mặt:
Một là, không dám kiên quyết thực hiện ý chí khi chọn huấn luyện viên. Từ Solskjær đến Carrick, ban lãnh đạo Man Utd chưa từng thật sự ưng thuận. Mời họ chẳng qua là muốn họ làm tạm vài ngày. Sai lầm nằm ở chỗ khi thành tích bất ngờ khởi sắc, họ lại không dám đắc tội người hâm mộ, chọn sống chung tạm bợ. Chọn huấn luyện viên giống như hôn nhân, phải kiên quyết trung thành với cảm nhận nội tâm. Không cần vì vài cảm động vụn vặt mà do dự. Khi cần dứt khoát mà không dứt khoát, ắt bị loạn. Một khi bước vào một mối quan hệ với sự hoài nghi, sẽ không thể toàn lực ủng hộ và bảo vệ. Kết quả cuối cùng cũng chỉ chứng minh nỗi hoài nghi ban đầu.
Hai là, khi phòng thay đồ biến động, không dám đứng ra bảo vệ văn hóa. Từ Pogba đến Ronaldo rồi Sancho, Bruno Fernandes, hết vở kịch này đến vở kịch khác diễn ra, không có ban lãnh đạo nào đứng ra khẳng định kỷ luật câu lạc bộ, trừng phạt cầu thủ, bảo vệ huấn luyện viên trưởng. Họ ném các huấn luyện viên Man Utd vào trong gió, nhìn họ vùng vẫy sống sót, còn mình thì núp trong bóng tối làm người không dính chuyện.
Thời loạn ắt dùng hình phạt nặng.
Tương lai Man Utd cần một ông chủ mạnh mẽ. Ông chủ phải kiên quyết đứng cùng huấn luyện viên trưởng. Những cầu thủ vi phạm kỷ luật phải bị thanh lọc toàn bộ, dứt khoát như Ferguson từng thanh lọc Stam, Beckham, Keane, van Nistelrooy.
Tương lai Man Utd cũng cần một huấn luyện viên trưởng có uy tín vững mạnh. Chỉ đủ ác chưa đủ, phải có uy tín đủ mạnh khiến cầu thủ tâm phục khẩu phục từ trong lòng. Đừng tìm những tài năng trẻ tiềm năng nữa; dù là Nagelsmann hay Eddie Howe, đều không chữa được Man Utd hôm nay.
